dr M.Woch: Świadczenia na rzecz obrony

Zachęcamy do przeczytania artykułu, przygotowanego przez doktora nauk prawnych Marka Wocha, który pełni funkcję sekretarza federacji „Bezpartyjni i Samorządowcy”

Świadczenia na rzecz obrony, czyli świadczenia osobiste w czasie pokoju

Obowiązek świadczeń osobistych uregulowany został w Dziale XX projektu ustawy
o obronie Ojczyzny z 12 listopada 2021 r. (nr z wykazu RCL:UD304), dalej: projekt.

Przepis art. 633. ust. 1 projektu wskazuje, że: „Na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły 16, a nie przekroczyły 55 lat życia, może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Ust. 2. Obowiązek świadczeń osobistych może obejmować również obowiązek użycia posiadanych narzędzi prostych, a w stosunku do osób wykonujących świadczenia polegające na doręczaniu dokumentów powołania do służby wojskowej oraz wezwań do wykonania świadczeń, zwanych dalej „kurierami” – także posiadanych środków transportowych. Ust. 3. Obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony w związku z ćwiczeniami wojskowymi, a także w celu dostarczenia i obsługi przedmiotów świadczeń rzeczowych, z zastrzeżeniem ust. 4. Z kolei ust. 4 stanowi, że: W stosunku do kurierów obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony w celu sprawdzenia gotowości mobilizacyjnej Sił Zbrojnych oraz w przypadku powoływania w trybie natychmiastowego stawiennictwa żołnierzy rezerwy lub wezwania żołnierzy OT do stawienia się do pełnienia terytorialnej służby wojskowej rotacyjnie”

Ponadto, art. 634. ust. 1 projektu stanowi, że: „Czas wykonywania świadczeń osobistych nie może przekraczać jednorazowo 12 godzin, a w stosunku do kurierów oraz osób dostarczających i obsługujących przedmioty świadczeń rzeczowych – 48 godzin. Ust. 2. Nałożenie obowiązku wykonania świadczenia osobistego może nastąpić najwyżej 3 razy w roku. Ust. 3. Do czasu wykonywania świadczeń osobistych, o których mowa w ust. 1, wlicza się: 1) czas dojazdu do miejsca wykonywania świadczenia osobistego i powrotu do miejsca pobytu stałego albo pobytu czasowego trwającego ponad 3 miesiące, nie więcej jednak niż łącznie 2 godziny; 2) czas przeznaczony na wypoczynek, nie więcej jednak niż 8 godzin, jeżeli świadczenie jest wykonywane dłużej niż 12 godzin.

Według art. 635. ust. 1 projektu, to Wójt lub burmistrz (prezydent miasta) ma nakładać, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek świadczeń osobistych na wniosek szefa wojskowego centrum rekrutacji, kierownika jednostki organizacyjnej stanowiącej bazę formowania specjalnie tworzonej jednostki zmilitaryzowanej, kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 643 ust. 3. (Jednostkami organizacyjnymi wykonującymi zadania na potrzeby obrony państwa są jednostki organizacyjne Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej jednostki organizacyjne podległe i nadzorowane przez Ministra Obrony Narodowej, niewchodzące w skład Sił Zbrojnych, a także terenowe organy administracji rządowej, instytucje państwowe, organy samorządu terytorialnego oraz inne jednostki organizacyjne).

W ocenie autora tekstu, świadczenia na rzecz obrony w okresie pokoju powinny być oparte na dobrowolności, (tym bardziej, że czynności administracyjne z tym związane zostały nałożone na Wójt lub burmistrz (prezydent miasta)) co powinno przynieść znacznie lepsze efekty w zakresie mobilizacji solidarności społecznej. Wydaje się, że w okresie pokoju, zwłaszcza gdy nie został wprowadzony stan nadzwyczajny, ogłaszane raczej powinno być zapotrzebowanie na dane świadczenia osobiste niż narzucanie obowiązków i obywatele będą sami zgłaszać się chętnie do udzielania pomocy.

W wypadku jednak zachowania przymusowych świadczeń osobistych w czasie pokoju to w art. 640 ust. 1 Projektu należy dążyć do zminimalizowania zakresu personalnego wyłączeń. W szczególności nie jest uzasadnione wyłączenie od przedmiotowego obowiązku osób określonych w art. 640 ust. 1 pkt 1 projektu (osoby wybrane do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub organów samorządu terytorialnego na czas pełnienia mandatu) i 5 Projektu (sędziowie, asesorzy sądowi, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego,– Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei, Straży Marszałkowskiej, Służby Celno-Skarbowej oraz pracownicy specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji), które powinny dawać społeczeństwu przykład w zakresie wypełniania świadczeń obowiązkowych.

Ponadto, wątpliwości może wzbudzać poszerzenie zakresu projektu i powiązanie świadczeń osobistych w czasie pokoju (art. 633 i nast. projektu)z zagadnieniami: zwalczania klęsk żywiołowych, likwidacji ich skutków oraz zarządzania kryzysowego. Wydaje się, że powyższe kwestie powinny być raczej przedmiotem ujednoliconych uregulowań szczegółowych, tj.:ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1897) i ustawy z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 1856 ze zm.).

Podobne wpisy