dr M. Woch: Czy żołnierz może pełnić służbę i być posłem, senatorem czy radnym?

Dr n. pr. Marek Woch – sekretarz Ogólnopolskiej Federacji Bezpartyjni i Samorządowcy.

Żołnierz zawodowy może kandydować do Sejmu i Senatu oraz Parlamentu Europejskiego, na kierownicze stanowiska w państwie obsadzane na podstawie wyboru oraz do organów samorządu terytorialnego, ale czy po wyborze może jednocześnie pełnić służbę i być posłem, senatorem czy radnym? 

Sprawa wpłynęła do Komisji do Spraw Petycja Kancelarii Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z wniosku Rafała Kowalika bezpartyjnego samorządowca ze Szczebrzeszyna.

Na podstawie ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach[1] zwrócono się z uprzejmą prośbą
o doprowadzenie do pełnego i konsekwentnego skorelowania ustawy o służbie żołnierza zawodowego, która w art. 109 ust. 1, stanowi, że żołnierz zawodowy może kandydować do Sejmu i Senatu oraz Parlamentu Europejskiego, na kierownicze stanowiska w państwie obsadzane na podstawie wyboru oraz do organów samorządu terytorialnego, z przepisami ochronnymi dla osób wykonujących mandat radnego, tj. art. 25 ust. 2 i 3 ustawy o samorządzie gminnym, które przewidują, że rozwiązanie z radnym stosunku pracy wymaga uprzedniej zgody rady gminy, której jest członkiem (rada gminy odmówi zgody na rozwiązanie stosunku pracy z radnym, jeżeli podstawą rozwiązania tego stosunku są zdarzenia związane
z wykonywaniem przez radnego mandatu) oraz nałożenie na pracodawcę obowiązku zwolnienia radnego od pracy zawodowej w celu umożliwienia mu brania udziału w pracach organów gminy.

Status prawny żołnierzy w prawie Rzeczypospolitej Polskiej stanowi przedmiot wielu kontrowersji, które nasilają się od uchwalenia Kodeksu pracy. Sam stosunek prawny normujący służbę żołnierzy zawodowych jest niejednoznaczny w doktrynie prawa. Trudności powstają jednak przy próbie zakwalifikowania „stosunku służbowego” do konkretnej gałęzi prawa – prawa administracyjnego lub prawa pracy. Dokonanie powyższej kwalifikacji jest niezbędne dla wytyczenia ram ich regulacji materialnoprawnych (obowiązków i uprawnień żołnierzy zawodowych), jak i procesowych (trybu postępowania w sprawach związanych ze stosunkiem służbowym). Dotychczasowe badania i  burzliwa dyskusja, prowadzone przez doktrynę od  okresu międzywojennego, nie doprowadziły do  pełnej delimitacji ich granicy. Sam spór jest najczęściej ujmowany w  ramach alternatywy (T. Zieliński, Stosunek prawa pracy do prawa administracyjnego, Warszawa 1997). Mimo istnienie silnych pierwiastków pracowniczych dość rozpowszechniony jest pogląd, że stosunki służbowe należą do kategorii stosunków prawa administracyjnego cechujących się pełną dyspozycyjnością funkcjonariusza (rozumianą jako pełne podporządkowanie się przełożonym, jak również i uprawnienie właściwych publicznych organów do kształtowania warunków pracy osoby nominowanej, który jest uzależniony od potrzeb wynikających z pełnionej przez nią funkcji)  i  nie mogą być utożsamiane ze stosunkami pracy z mianowania pomimo wspólnego ich źródła – aktu administracyjnego (nominacji) (T. Kuczyński, [w:] Z. Kubot (red.), Prawo pracy. Zarys wykładu, Warszawa 2010).

Stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej jest stosunkiem nawiązanym na podstawie powołania. Żołnierze zawodowi pełnią służbę i wykonują swoją pracę na podstawie stosunku służbowego, który nie jest stosunkiem pracy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy, lecz niepracowniczym administracyjnym stosunkiem zatrudnienia, stosunek ten ma charakter administracyjno-prawny. Jest on w całości uregulowany w ustawie z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (a obecnie w ustawie z dnia 11 września 2003 r.) i w wydanych na jej podstawie aktach wykonawczych, z nielicznymi tylko odesłaniami do innych aktów prawnych normujących cywilnoprawny stosunek pracy. Wobec braku odesłania należy przyjąć, że w razie zwolnienia żołnierza będącego radnym ze służby nie ma zastosowania art. 25 ust. 1 i 2 ustawy o samorządzie gminnym uzależniający rozwiązanie z radnym stosunku pracy od uprzedniej zgody rady gminy, której jest członkiem. II SA/Wa 621/05 – Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Powyższe zapatrywania mogą wzbudzać uzasadnione wątpliwości żołnierza zawodowego uzyskującego mandat radnego co do jego praw i obowiązków związanych z wykonywaniem mandatu radnego. Należy przyjąć, że konsekwencją wyraźnego przyznania możliwości kandydowania do organów samorządu terytorialnego żołnierzom zawodowym w celu zapewnienia realnego i niezależnego wykonywania swoje obowiązków radnego powinno być wyposażenie ich te same  prawa i obowiązki jakie posiadają radni cywilni.


[1] Dz.U. 2018 poz. 870.

Podobne wpisy