dr hab. M. Cesarz: Ukrainę odbudują samorządy

Ukrainę odbudują samorządy

Ukraińskie regiony i miasta były kluczowym elementem oporu w obliczu brutalnej inwazji Rosji a burmistrzowie i urzędnicy lokalni na Ukrainie inspirowali swoją niezłomnością nie tylko własnych obywateli ale także Europejczyków. Stąd też gminy, regiony oraz ich krajowe i europejskie stowarzyszenia w UE szybko zareagowały, aby udzielić schronienia uchodźcom i zapewnić szerokie wsparcie swoim ukraińskim odpowiednikom.  Wynik wojny w Ukrainie pozostaje nieznany i należy się spodziewać, że w najbliższych miesiącach będzie to konflikt o zmiennej intensywności ale władze tego kraju, podobnie jak Unia Europejska, już planują jego odbudowę. Nie będzie to łatwe, uwzględniając zniszczenia nie tylko w infrastrukturze ale także utratę potencjału ukraińskich przedsiębiorstw, zmiany w środowisku naturalnym, utrudnienia w edukacji i kryzys demograficzny wywołany uchodźctwem. Nie wiadomo też dokładnie ile będzie kosztować odbudowa Ukrainy z uwagi na brak wiarygodnych źródeł informacji, gdyż zarówno Rosja jak i Ukraina modyfikują dane dla celów wojny informacyjnej. Jednak eksperci EBI, ONZ, MFW, Banku Światowego oraz Economic Policy Research (sieci zrzeszającej ekonomistów) szacują, że koszt odbudowy Ukrainy wynosi obecnie 600 mld euro (choć np. władze ukraińskie podają kwotę 750 mld dolarów) ale może on znacznie wzrosnąć w przypadku eskalacji działań wojennych. Priorytetem będzie zatem ustanowienie strategii na wzór planu Marshalla o wartości kilku bilionów euro, głównie przy wykorzystaniu siły kredytowej Unii Europejskiej. Poważnie osłabioną gospodarkę Ukrainy czeka też dogłębna transformacja i przestawienie z przemysłu ciężkiego, stanowiącego dotychczas przeważającą część PKB na nowe technologie. Istotnym bodźcem do reform i  modernizacji może tu być zapewne perspektywa ewentualnej akcesji Ukrainy do UE. 

Działania na szczeblu samorządowym odegrają kluczową rolę w procesie odbudowy zniszczonego wojną kraju. Sprzyjać ma temu szereg inicjatyw międzynarodowych, takich jak powołany przez Komitet Regionów UE Europejski Sojusz Miast i Regionów na rzecz odbudowy Ukrainy, skupiający europejskie stowarzyszenia władz lokalnych i regionalnych z UE, ukraińskie stowarzyszenia władz lokalnych i regionalnych oraz zrzeszające miasta i regiony z UE i Ukrainy oraz ich krajowe stowarzyszenia przedstawicielskie. Jego zadaniem jest koordynacja wspólnych wysiłków miast i regionów Unii Europejskiej celem wsparcia skutecznej odbudowy Ukrainy, ułatwianie współpracy z instytucjami UE oraz unijnymi i ukraińskimi władzami, stowarzyszeniami lokalnymi i regionalnymi oraz wspieranie dialogu politycznego na poziomie lokalnym i regionalnym. Odbudowa Ukrainy powinna być oparta na poszanowaniu jej integralności terytorialnej, integracji ze strukturami UE oraz uznaniu wiodącej roli samorządów w procesie odbudowy we współpracy z rządem centralnym Ukrainy, instytucjami UE i innymi partnerami międzynarodowymi i w poszanowaniu zasad Europejskiej Karty Samorządu Lokalnego. Istotnym wątkiem poruszanym na forum Europejskiego Sojuszu Miast i Regionów na rzecz odbudowy Ukrainy jest ponadto (dotychczas przebiegająca opornie) decentralizacja, promowanie rozwoju i modernizacji ukraińskiej wsi a także przejrzystość zarządzania na szczeblu regionalnym i lokalnym i zwalczanie korupcji, stanowiącej poważny problem, z którym Ukraina nie była w stanie się uporać. Sojusz zabiega też o powołanie mechanizmu zaangażowania, który pozwoliłby gminom, regionom i  stowarzyszeniom z UE pomagać ukraińskim odpowiednikom w ich wysiłkach na rzecz odbudowy i budować potencjał w oparciu o  podejście integracyjne, łączące miasta, miasteczka, wsie, społeczności i regiony. Jednocześnie Komisja Europejska zaproponowała strategiczny plan (“Rebuild Ukraine”), oparty m.in. na programach opartych na partnerstwie pomiędzy gminami i regionami oraz stowarzyszeniami w Unii Europejskiej i tymi na Ukrainie. 

Jaką rolę w procesie odbudowy będzie pełnić Polska? Wydaje się, że ma ona w tym zakresie spore możliwości: już teraz nasz kraj stanowi hub pozwalający na przepływ pomocy cywilnej i wojskowej na Ukrainę; zaś sympatia mieszkańców i władz ukraińskich wywołana niespotykaną w Europie otwartością na uchodźców z tego kraju jeszcze ten potencjał wzmocni. Ministerstwo Rozwoju i Technologii już w czerwcu nawiązało współpracę z biznesem na rzecz powojennej odbudowy Ukrainy, w ramach której już ponad 500 polskich firm (głównie budowlanych) wyraziło zainteresowanie tym projektem. Koresponduje z tym przyjęta przez Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwała  w sprawie nawiązania i wzmocnienia współpracy między samorządami terytorialnymi Polski i Ukrainy, w której Sejm zwraca się z apelem do wszystkich władz samorządowych w Polsce (wojewódzkich, powiatowych i gminnych), o nawiązanie współpracy z ich odpowiednikami, władzami samorządowymi walczącej z rosyjskim najazdem Ukrainy, a jeśli taka współpraca już istnieje – o jej wydatne wzmocnienie. Sejm wezwał też rząd do podjęcia w trybie pilnym działań zmierzających do wdrożenia rozwiązań, które pozwolą na udział polskich podmiotów komunalnych w odbudowie infrastruktury komunalnej w Ukrainie. Wstępne porozumienia międzynarodowe zawarte przez 40 państw w Lugano zakładają ponadto, że Polska wraz z Włochami będzie uczestniczyć w odbudowie Donbasu, czyli regionu pełniącego rolę analogiczną do Górnego Śląska: mocno uprzemysłowionego i generującego niegdyś 16% ukraińskiego PKB i odpowiadającego z 25% eksportu z tego kraju. Należy jednak wziąć pod uwagę, że Donbas przejawiał silne tendencje separatystyczne już od uzyskania niepodległości przez Ukrainę w 1991 roku a obecnie jego znaczenie gospodarcze jest praktycznie żadne. Póki co sytuacja wojenna w Donbasie pozostaje bardzo trudna, tym bardziej, że wojna w tym regionie trwa de facto od 2014 roku, kiedy wspierani przez Rosję separatyści rozpoczęli konflikt, który trwa nieprzerwanie do dziś. Wydaje się jednak, że również polskie samorządy, które stanęły solidarnie z Ukrainą zaatakowaną przez putinowską Rosję (nie tylko symbolicznie, wywieszając niebiesko-żółte flagi) odegrają w procesie odbudowy Ukrainy istotną rolę: wszak już wcześniej polska wspierała instytucjonalnie i ekspercko reformę samorządową i proces decentralizacji w tym kraju. Tym samym odbudowa Ukrainy może być szansą nie tylko dla polskich firma ale także dla zintensyfikowania przyszłych, polsko-ukraińskich relacji na szczeblu lokalnym i regionalnym, w czym zapewne może pomóc rozwijająca się dynamicznie dyplomacja samorządowa.

Dr hab. Maciej Cesarz

Stowarzyszenie Rzeczpospolita Samorządna

Podobne wpisy